Cách Tháo Lắp Vòng Bi Đúng Chuẩn | Quy Trình Chi Tiết Từ Chuyên Gia PLB Việt Nam
Vòng bi là một trong những bộ phận then chốt trong bất kỳ hệ thống máy móc cơ khí nào — nhiệm vụ của nó là giảm ma sát, tăng hiệu suất hoạt động và kéo dài tuổi thọ thiết bị.
Tuy nhiên, nhiều kỹ thuật viên hoặc nhà vận hành vẫn chưa chú trọng đúng mức đến việc tháo lắp vòng bi chuẩn kỹ thuật, dẫn đến tình trạng: hỏng sớm, rung lắc, máy móc hoạt động không ổn định.
Trong bài viết này, đội ngũ chuyên gia từ PLB Việt Nam sẽ hướng dẫn bạn quy trình tháo lắp vòng bi đúng cách nhất, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí bảo trì và duy trì hiệu suất máy tối ưu.
Cách tháo lắp vòng bi đúng chuẩn – Quy trình kỹ thuật chi tiết từ chuyên gia PLB Việt Nam
Vòng bi là bộ phận then chốt trong mọi hệ thống máy móc cơ khí, có nhiệm vụ giảm ma sát, duy trì độ chính xác quay và kéo dài tuổi thọ thiết bị.
Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều trường hợp vòng bi hư hỏng sớm không đến từ chất lượng sản phẩm mà do thao tác tháo lắp sai kỹ thuật.
Trong bài viết này, PLB Việt Nam sẽ hướng dẫn bạn quy trình tháo lắp vòng bi đúng chuẩn kỹ thuật, được đúc kết từ kinh nghiệm thực tế thi công – bảo trì máy móc công nghiệp, giúp:
Hạn chế hư hỏng vòng bi
Giảm rung lắc, sai lệch trục
Tiết kiệm chi phí bảo trì và thay thế
Lý do cần tuân thủ quy trình tháo lắp vòng bi đúng chuẩn
Dù bạn sử dụng vòng bi từ các thương hiệu uy tín như JTEKT (Koyo), NSK, PBC, Timken…, nhưng nếu thao tác tháo lắp không đúng kỹ thuật, hiệu suất và tuổiⁱ tuổi thọ vòng bi vẫn bị suy giảm nghiêm trọng.
Một quy trình tháo lắp vòng bi chuẩn sẽ giúp:
Tránh biến dạng, nứt gãy hoặc mài mòn bề mặt vòng bi
Duy trì độ chính xác quay, giảm rung và tiếng ồn
Tăng tuổi thọ vòng bi và toàn bộ hệ thống máy móc
Giảm chi phí bảo trì, sửa chữa và thời gian dừng máy
Những rủi ro thường gặp khi tháo lắp vòng bi sai cách
❌ Dùng lực đóng trực tiếp lên vòng bi
→ Gây biến dạng rãnh bi, nứt vòng trong hoặc vòng ngoài.
❌ Lắp lệch trục, không đồng tâm
→ Dẫn đến rung lắc, mòn không đều, nhanh hỏng.
❌ Không vệ sinh bề mặt trục và gối đỡ
→ Bụi bẩn, dị vật làm giảm độ chính xác lắp ghép.
❌ Sử dụng sai dụng cụ
→ Làm trầy xước vòng bi, ảnh hưởng đến khả năng bôi trơn.
Quy trình tháo vòng bi đúng chuẩn kỹ thuật
Hướng dẫn chung
Vì vòng bi được chế tạo chính xác hơn so với các bộ phận máy móc khác, thao tác cẩn thận là điều hoàn toàn cần thiết.
🔧 Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ phù hợp
Cảo tháo vòng bi chuyên dụng
Găng tay kỹ thuật, giẻ lau sạch
Dung dịch vệ sinh cơ khí (nếu cần)
🔧 Bước 2: Tháo vòng bi đúng điểm chịu lực
Chỉ tác động lực lên vòng trong hoặc vòng ngoài (tùy vị trí lắp)
Không dùng búa gõ trực tiếp lên vòng bi
🔧 Bước 3: Tháo từ từ, đều lực
- Tránh giật mạnh hoặc tháo lệch
- Với vòng bi lớn, nên dùng cảo thủy lực
Quy trình lắp vòng bi đúng chuẩn
Chuẩn bị vòng bi
Chuẩn bị vòng bi tốt là bước được khuyến cáo trong cách tháo lắp vòng bi chuẩn. Chờ đến ngay trước thời điểm lắp mới lấy vòng bi ra khỏi hộp đóng gói để ngăn nhiễm bẩn và rỉ sét.
Vì dầu chống ăn mòn phủ lên vòng bi là chất bôi trơn hiệu quả, do đó không nên lau sạch lớp dầu này nếu vòng bi được bôi trơn trước, hoặc khi vòng bi được sử dụng cho vận hành bình thường.
Tuy nhiên, nếu vòng bi được sử dụng trong các dụng cụ đo lường hoặc quay ở tốc độ cao , bạn nên lau sạch dầu chống ăn mòn bằng dầu vệ sinh. Sau khi lau sạch, không nên để vòng bi ra ngoài trong thời gian dài bởi chúng sẽ dễ bị rỉ sét.
Kiểm tra trục và vỏ gối
Vệ sinh trục và vỏ gối để kiểm tra xem nó có lỗi hoặc vết dăm do quá trình gia công hay không. Cẩn trọng lau sạch hoàn toàn các chất mài bóng (SiC, Al₂O₃, v.v.), cát đúc và mảnh nhỏ bên trong vỏ gối.
Tiếp theo, kiểm tra kích thước, hình dạng và tình trạng hoàn thiện của vỏ trục và vỏ gối có đúng với thông số quy định trên bản vẽ hay không. Đường kính trục và đường kính lỗ vỏ gối cần được đo lường ở vài điểm như trong hình dưới đây.
Ngoài ra nên kiểm tra bán kính đường gờ của trục và vỏ gối, và độ vuông góc của vai. Khi sử dụng và vỏ gối đã vượt qua công đoạn kiểm tra, nên tra dầu máy vào mỗi bề mặt lắp ghép trước khi lắp.
► Xem thêm: HƯỚNG DẪN CHI TIẾT CÁCH ĐỌC THÔNG SỐ VÒNG BI
Lắp vòng bi
Các quy trình lắp phụ thuộc vào kiểu và tình trạng lắp của vòng bi. Đối với vòng bi phổ thông có trục quay, kiểu lắp xếp chồng được áp dụng cho vòng trong, trong khi kiểu lắp có độ hở được áp dụng cho vòng ngoài.
Đối với vòng bi có vòng ngoài quay, kiểu lắp xếp chồng được áp dụng cho vòng ngoài. Kiểu lắp xếp chồng được phân loại đại khái như bên dưới.
A. Lắp bằng lực đối với vòng bi có lỗ hình trụ
Như hình minh họa bên dưới, cần lắp vòng bi từ từ và cẩn thận, bằng cách sử dụng cơ cấu lắp để tác dụng lực đều lên vòng bi. Khi lắp vòng trong, chỉ tác dụng lực ép lên vòng trong. Tương tự, khi lắp vòng ngoài, chỉ ép vòng ngoài.
Nếu cần xếp chồng ở cả vòng trong và vòng ngoài của bi không tách rời, hãy sử dụng hai loại cơ cấu như trong hình d và tác dụng một lực cẩn thận, vì các yếu tố lăn rất dễ bị hỏng. Đảm bảo không bao giờ sử dụng búa trong các trường hợp đó.
B. Kiểu lắp chặt của vòng bi lỗ hình trụ
Phương pháp này làm giãn vòng bi bằng cách gia nhiệt cho chúng trong dầu, có ưu điểm là không tác dụng quá nhiều lực lên vòng bi và chỉ mất ít thời gian.
[Lưu ý]
- Nhiệt độ của dầu không nên cao hơn 100°C bởi vì vòng bi được gia nhiệt cao hơn 120°C sẽ mất độ cứng.
- Có thể xác định nhiệt độ gia nhiệt cao từ đường kính lỗ của vòng bi và xếp chồng bằng cách tham khảo Hình c bên trên.
- Sử dụng lưới hoặc thiết bị nâng để ngăn vòng bi gối trực tiếp lên thùng chứa dầu.
- Vì vòng bi có ngót theo hướng tâm cũng như hướng trục khi làm nguội, hãy cố định vòng trong và vai trục chặt bằng đai ốc hãm trục trước khi co ngót để không có khoảng trống giữa chúng.
Kiểu lắp chặt chứng tỏ sạch và hiệu quả vì theo phương pháp này, vòng có thể được cung cấp với lượng nhiệt đồng đều trong khoảng thời gian ngắn mà không cần sử dụng lửa hay dầu.
(Khi dẫn điện, chính vòng bi sẽ tạo ra nhiệt do nội trở, được hỗ trợ bởi cuộn dây kích thích tích hợp)
C. Lắp vòng bi có lỗ (khoan) côn
Khi lắp vòng bi trực tiếp vào trục côn, hãy tạo lỗ và rãnh dầu trên trục và bơm dầu áp suất cao vào khoảng trống giữa các bề mặt lắp ghép (phun dầu). Công việc phun dầu có thể làm giảm mô men xoắn siết của đai ốc hãm bằng cách giảm độ ma sát giữa các bề mặt lắp ghép.
Khi cần vị trí chính xác để lắp vòng bi lên trục không có vai, hãy sử dụng kẹp để hỗ trợ xác định vị trí của vòng bi.
Khi lắp vòng bi lên trục, đai ốc hãm trục thường được sử dụng. Chìa vặn đặc biệt được sử dụng để siết chúng. Cũng có thể lắp vòng bi bằng đai ốc thủy lực.
Khi lắp bi đũa cầu lỗ (khoan) côn, độ giảm khe hở trong hướng tâm dần xuất hiện trong quá trình vận hành cần được xem xét cũng như độ sâu đẩy vào.
Khi lắp bạc bi tự chỉnh, hãy để đủ khe hở để cho phép căn chỉnh vòng ngoài dễ dàng.
► Xem thêm: HƯỚNG DẪN LỰA CHỌN BẠC ĐẠN
Vận hành thử
Vận hành thử được thực hiện để đảm bảo rằng vòng bi được lắp đúng cách. Trong trường hợp của máy móc nhỏ gọn, có thể kiểm tra vòng quay bằng vận hành thủ công trước.
Nếu không có hiện tượng bất thường như các hiện tượng được mô tả bên dưới thì tiếp tục vận hành thử bằng nguồn điện.
- Gõ máy do lỗi hoặc xâm nhập của ngoại vật vào bề mặt tiếp xúc lăn
- Mô men xoắn quá lớn (nặng) do ma sát trên thiết bị bịt kín, khe hở quá nhỏ và lỗi lắp
- Mô men xoắn chạy không đều do lắp không đúng cách và lỗi khi lắp
Đối với máy móc quá lớn để vận hành thủ công, hãy thực hiện vận hành không tải bằng cách tắt nguồn ngay sau khi bật nguồn. Trước khi bắt đầu vận hành bằng nguồn điện, phải xác nhận rằng bạc đạn quay êm mà không có bất kỳ rung lắc và tiếng ồn bất thường nào.
Vận hành bằng điện nên được khởi động trong điều kiện không có tải trọng và ở tốc độ thấp, sau đó tăng dần tốc độ đến khi đạt tốc độ thiết kế. Trong quá trình vận hành dùng điện, hãy kiểm tra tiếng ồn, mức tăng nhiệt độ và hiện tượng rung lắc. Nếu phát hiện bất kỳ điều bất thường nào, phải dừng vận hành và kiểm tra lỗi ngay. Nếu cần, nên tháo dỡ vòng bi.
Một số lưu ý quan trọng khi tháo lắp vòng bi
Tháo dỡ là bước vô cùng quan trọng trong các cách tháo lắp vòng bi chuẩn. Sau khi tháo dỡ, cần xem xét việc xử lý vòng bi và các phương pháp khác nhau cho công việc này.
Nếu cần thải bỏ vòng bi, có thể sử dụng bất kỳ phương pháp đơn giản nào như cắt bằng mỏ đốt. Nếu cần tái sử dụng vòng bi hoặc kiểm tra nguyên nhân hỏng, công việc tháo dỡ cần được quan tâm đúng mức như khi lắp để không làm hỏng bi và các bộ phận khác.
Vì vòng bi có kiểu lắp xếp chồng có thể hỏng dễ dàng trong quá trình tháo dỡ, cần kết hợp các biện pháp ngăn hỏng hóc trong quá trình tháo dỡ vào việc thiết kế.
Phương pháp tháo dỡ vòng trong
A. Đối với vòng bi lỗ hình trụ
Bạc không thể tách rời cần được xử lý cẩn thận trong quá trình tháo dỡ để giảm thiểu lực tác động từ bên ngoài, có ảnh hưởng đến các yếu tố lăn của chúng.
Cách dễ nhất để tháo vòng bi là sử dụng máy ép như trong Hình (a). Nên chuẩn bị dụng cụ kẹp sao cho vòng ngoài có thể nhận lực tháo.
Các Hình (b) và (c) cho thấy phương pháp tháo dỡ trong đó có sử dụng các dụng cụ đặc biệt. Trong cả hai trường hợp, ngàm kẹp của dụng cụ cần được giữ chắc cạnh của vòng trong.
Các Hình (d) minh họa ví dụ tháo bằng cách sử dụng máy gia nhiệt cảm ứng: phương pháp này có thể được điều chỉnh cho cả công việc lắp và tháo dỡ vòng trong của vòng bi đũa trụ kiểu NU và NJ. Có thể sử dụng máy gia nhiệt để gia nhiệt và làm giãn nhanh vòng trong.
B. Đối với vòng bi lỗ (khoan) côn
Hình (a) thể hiện công việc tháo dỡ một vòng trong bằng cách chèn nêm vào các khía ở sau mê lộ. Hình (b) thể hiện công việc tháo dỡ bằng cách nạp dầu áp suất cao vào bề mặt lắp. Trong cả hai trường hợp, nên sử dụng chốt chặn (ví dụ như đai ốc trục) để ngăn vòng bi rơi ra đột ngột.
Với vòng bi có măng xông bộ chuyển đổi, hai phương pháp sau là các phương pháp phù hợp. Như được minh họa trong Hình (c), cố định vòng bi bằng kẹp, nới lỏng đai ốc hãm, sau đó gõ búa măng xông bộ chuyển đổi. Đây là phương pháp được sử dụng chủ yếu cho bi cỡ nhỏ. Hình (d) minh họa phương pháp sử dụng đai ốc thủy lực.
Có thể tháo vòng bi cỡ nhỏ có măng xông tháo được bằng cách siết đai ốc hãm như minh họa trong Hình (e). Với bạc đạn cỡ lớn, tạo vài lỗ bulông, trên đai ốc hãm như minh họa trong Hình (f), sau đó siết chặt bulông. Khi đó có thể tháo vòng bi dễ dàng như vòng bi cỡ nhỏ.
Hình (g) minh họa phương pháp sử dụng đai ốc thủy lực.
Phương pháp tháo dỡ vòng ngoài
Để tháo dỡ vòng ngoài có kiểu lắp xếp chồng, nên có khía hoặc lỗ bulông trên vai của vỏ gối.
Bộ dụng cụ tháo lắp vòng bi cần thiết
Để thực hiện cách tháo lắp vòng bi hiệu quả và chuẩn nhất, không thể thực hiện tháo lắp bằng tay mà cần phải chuẩn bị bộ dụng cụ bao gồm:
- Bộ cảo vòng bi tiêu chuẩn
- Chìa khóa móc chỉnh vặn đai ốc
- Đệm
- Búa giảm chấn
- Vòng chêm
- Măng xông
- Bộ cánh tay puller
- …
Kết luận
Tháo lắp vòng bi đúng chuẩn kỹ thuật là yếu tố quyết định đến:
Tuổi thọ vòng bi
Hiệu suất vận hành máy móc
Chi phí bảo trì dài hạn
Nếu bạn cần tư vấn lựa chọn vòng bi phù hợp, hướng dẫn lắp đặt hoặc giải pháp kỹ thuật chuyên sâu, đội ngũ PLB Việt Nam luôn sẵn sàng hỗ trợ.
Giải Pháp Toàn Diện Từ PLB Việt Nam
PLB Việt Nam là nhà phân phối chính hãng vòng bi JTEKT (KOYO), NSK, PBC, Timken, cùng các sản phẩm mỡ bôi trơn JMAX-U1 – chuyên dùng cho vòng bi công nghiệp.
Chúng tôi không chỉ cung cấp sản phẩm chất lượng mà còn đồng hành tư vấn kỹ thuật, giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn.
PLB xin dừng bài viết tại đây. Bên trên là tổng hợp vô cùng đầy đủ những thông tin cần thiết về cách tháo lắp vòng bi đúng chuẩn. Hy vọng sẽ hữu ích cho bạn.
Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần mua vòng bi bạc đạn uy tín, chính hãng, đừng chần chừ liên hệ ngay với PLB Việt Nam tại hotline 0888 200 800. PLB rất hân hạnh phục vụ Quý khách hàng.
